Ngân hàng giữ chân USD: Lãi suất 0% và những chiến lược tài chính thông minh

Dù lãi suất tiền gửi USD về 0%, các ngân hàng vẫn có những cách thức độc đáo để giữ chân nguồn ngoại tệ quý giá này.

Chính sách lãi suất tiền gửi USD bằng 0% được áp dụng từ năm 2016 không hẳn là một “dấu chấm hết” cho hoạt động huy động ngoại tệ của các ngân hàng. Ngược lại, nó đã mở ra một bức tranh tài chính đầy nghịch lý nhưng cũng không kém phần thú vị, nơi các tổ chức tín dụng phải liên tục đổi mới để thích ứng.

Mục tiêu ban đầu của việc giảm lãi suất tiền gửi USD về 0% là nhằm khuyến khích người dân và doanh nghiệp chuyển đổi sang nắm giữ VND, qua đó góp phần hạn chế tình trạng “đô la hóa” nền kinh tế. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã triển khai đồng bộ nhiều công cụ chính sách, từ việc siết chặt quy định mua bán USD khi chưa phát sinh nhu cầu thực tế đến cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm biến động hàng ngày. Những biện pháp này nhằm giảm thiểu kỳ vọng đầu cơ và ổn định thị trường ngoại hối.

Thông thường, quy trình diễn ra là doanh nghiệp và người dân có ngoại tệ sẽ bán cho các tổ chức tín dụng, sau đó các tổ chức này bán lại cho NHNN, từ đó giúp củng cố dự trữ ngoại hối quốc gia. Lãnh đạo NHNN từng nhấn mạnh, việc tăng lãi suất tiền gửi ngoại tệ sẽ tạo ra hai lợi ích kép cho người nắm giữ: vừa hưởng lợi từ biến động tỷ giá, vừa có thêm lãi suất tiền gửi. Điều này tiềm ẩn nguy cơ người gửi tiền chuyển dịch từ VND sang USD, gây bất ổn cho thị trường ngoại hối.

Nhu cầu nắm giữ USD vượt xa lãi suất danh nghĩa

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhu cầu nắm giữ USD không chỉ đơn thuần phụ thuộc vào mức lãi suất niêm yết. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, việc giữ USD ngày càng trở thành một chiến lược phòng ngừa rủi ro hiệu quả cho nhiều cá nhân và doanh nghiệp.

Yếu tố kỳ vọng vào sự tăng giá của USD so với VND đã trở thành một dạng “lợi suất ngầm”, bù đắp cho mức lãi suất danh nghĩa bằng 0. Nói cách khác, ngay cả khi không nhận được lãi suất từ ngân hàng, người nắm giữ USD vẫn có thể thu về lợi ích tài chính đáng kể nếu tỷ giá tăng.

Thực trạng này đặt các ngân hàng vào tình thế khó khăn nếu chỉ dựa vào việc người dân bán USD khi tỷ giá tăng. Trong khi đó, nhu cầu ngoại tệ cho các hoạt động thương mại và thanh toán quốc tế vẫn luôn hiện hữu.

Giải pháp sáng tạo: USD làm tài sản đảm bảo vay VND

Để giải quyết bài toán này, các ngân hàng đã chuyển hướng sang những giải pháp linh hoạt và sáng tạo hơn. Một trong những phương pháp phổ biến nhất là cho phép khách hàng sử dụng chính khoản tiền gửi USD của mình làm tài sản đảm bảo để vay VND với chi phí lãi suất ưu đãi. Thay vì để USD “nằm im”, khách hàng có thể khai thác hiệu quả nguồn vốn này cho hoạt động kinh doanh. Mức lãi suất vay VND trong một số trường hợp chỉ khoảng 1.8%/năm, với hạn mức có thể lên tới toàn bộ giá trị khoản tiền gửi USD và thời hạn vay ngắn, thường không quá 6 tháng.

“Một mũi tên trúng hai đích”: Lợi ích song hành cho cả khách hàng và ngân hàng

Mô hình này có thể được hình dung như một “cách xoay vốn hai chiều” giữa USD và VND, mang lại lợi ích cho cả hai bên tham gia.

Đối với khách hàng: Họ có thể giữ nguyên vị thế nắm giữ USD, chờ đợi cơ hội từ biến động tỷ giá hoặc sử dụng cho các giao dịch thanh toán quốc tế trong tương lai, đồng thời vẫn có nguồn vốn VND để đáp ứng nhu cầu kinh doanh trước mắt. Điều này giúp khách hàng tránh được chi phí chuyển đổi kép: nếu bán USD lấy VND rồi lại phải mua lại USD, họ sẽ mất hai lần phí chênh lệch mua – bán (spread). Với giải pháp này, họ đạt được cả hai mục tiêu mà không phải hy sinh lợi ích nào.

Đối với ngân hàng: Nghiệp vụ này mang lại biên lợi nhuận hấp dẫn (NIM). Ngân hàng có được nguồn USD với chi phí vốn bằng 0. Dù không được hạch toán là huy động vốn truyền thống, lượng USD này giúp gia tăng bộ đệm thanh khoản ngoại tệ của ngân hàng khi được hạch toán vào tài sản đảm bảo. Quan trọng hơn, ngân hàng có thể sử dụng lượng USD này để thực hiện các giao dịch hoán đổi (Swap) hoặc cho các bên có nhu cầu thanh toán quốc tế vay lại với lãi suất từ 3-5%, theo các quy định về quản lý trạng thái ngoại tệ. Rủi ro cũng được kiểm soát chặt chẽ bởi USD là tài sản đảm bảo có tính thanh khoản và an toàn cao. Trong trường hợp khách hàng quá hạn, ngân hàng có thể chuyển đổi USD sang VND theo tỷ giá hiện hành để thu hồi nợ.

Tuy nhiên, một chuyên viên tín dụng cá nhân tại một ngân hàng lớn cũng lưu ý về những rủi ro tiềm ẩn. Nếu khoản vay áp dụng lãi suất thả nổi, khi mặt bằng lãi suất VND tăng, áp lực trả nợ của khách hàng sẽ gia tăng. Ngược lại, nếu USD giảm giá, giá trị tài sản đảm bảo cũng suy giảm, ảnh hưởng đến mức độ an toàn của khoản vay đối với ngân hàng.

Áp lực tỷ giá USD/VND và các biện pháp can thiệp

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, đồng USD đang dần khẳng định lại vị thế là một kênh trú ẩn an toàn. Chỉ số USD Index (DXY) đã có xu hướng tăng mạnh, đạt mức cao nhất trong gần 10 tháng vào giữa tháng 3. Các yếu tố nền tảng, bao gồm vai trò của Mỹ là quốc gia xuất khẩu năng lượng ròng, cũng góp phần củng cố sức mạnh của đồng bạc xanh.

Các chuyên gia từ CTCK Vietcombank (VCBS) nhận định, xu hướng tăng của DXY có thể tạo áp lực đáng kể lên tỷ giá USD/VND. Nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu và tâm lý tích trữ, đầu cơ USD có thể gia tăng, đặc biệt khi thị trường kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ duy trì mặt bằng lãi suất cao lâu hơn dự kiến.

Việt Nam, với vai trò là quốc gia nhập khẩu năng lượng ròng, có thể chịu tác động kép từ biến động tỷ giá và giá hàng hóa quốc tế, tiềm ẩn nguy cơ gây áp lực lên lạm phát nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài.

Để đối phó với áp lực tỷ giá gia tăng, ngày 24/3, NHNN đã triển khai biện pháp can thiệp thị trường ngoại hối bằng cách cung cấp hợp đồng kỳ hạn USD 180 ngày. Đây là lần thứ ba kể từ tháng 8/2025, NHNN sử dụng công cụ này để ổn định tỷ giá.

Theo Maybank Investment Bank, việc kích hoạt công cụ bán kỳ hạn USD diễn ra trong bối cảnh VND chịu áp lực giảm giá và USD tăng giá. Diễn biến này cũng phản ánh sự sẵn sàng của các ngân hàng quốc doanh trong việc tăng lãi suất huy động VND nhằm bảo vệ đồng nội tệ, tương tự như giai đoạn 2022 khi USD mạnh lên và rủi ro lạm phát gia tăng.

Trong kịch bản tỷ giá USD/VND và lãi suất VND cùng có xu hướng tăng, người vay cần tính toán kỹ lưỡng điểm hòa vốn nếu sử dụng USD làm tài sản cầm cố để vay VND. Nếu tỷ giá không biến động đủ mạnh để bù đắp cho mức tăng của lãi suất, việc nắm giữ USD bằng vốn vay VND có thể dẫn đến “lỗ kép”, vừa mất chi phí cơ hội, vừa bị bào mòn bởi chi phí lãi vay.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)