Nội dung chính
Thúc đẩy kinh tế số và phát triển bền vững đòi hỏi những giải pháp đột phá về thể chế, công nghệ và nguồn lực để đưa Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn 2026-2030.
Tại các phiên thảo luận của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, vấn đề đánh giá kết quả phát triển kinh tế – xã hội và ngân sách nhà nước đã trở thành tâm điểm. Đặc biệt, đại biểu Vương Quốc Thắng (Ủy viên ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường) đã đưa ra những phân tích sắc sảo về thực trạng và đề xuất lộ trình cụ thể để tối ưu hóa tiềm năng công nghệ, hướng tới tăng trưởng xanh.
Nhận diện “nút thắt” trong bức tranh kinh tế số hiện nay
Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, khung pháp lý cho khoa học công nghệ (KHCN) và chuyển đổi số đã có những bước tiến đáng kể với hơn 40 văn bản luật và nghị quyết điều tiết. Điểm sáng lớn nhất nằm ở nguồn lực tài chính khi chi ngân sách cho KHCN năm 2025 đạt 16.972 tỷ đồng, tăng 150% so với dự toán 2024 và chiếm tối thiểu 3% tổng chi ngân sách nhà nước.
igcaption>Đại biểu Vương Quốc Thắng, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng đóng góp ý kiến tại kỳ họp. (Ảnh: Cổng thông tin điện tử Quốc hội)Tuy nhiên, thực tế triển khai vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa mục tiêu và kết quả. Theo phân tích của đại biểu, tỷ trọng kinh tế số trong GDP hiện chỉ đạt 14,02% (thấp hơn mục tiêu 20%), trong khi năng suất lao động tăng trưởng 5,21% (chưa chạm mốc 6,5%).
Nguyên nhân của sự chậm trễ này đến từ 5 yếu tố cốt lõi:
- Chuyển đổi số trong sản xuất truyền thống còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào lõi vận hành.
- Kỹ năng số của lực lượng lao động chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ.
- Đầu tư KHCN còn dàn trải, thiếu các dự án trọng điểm mang tính dẫn dắt.
- Thủ tục hành chính trong đấu thầu, đầu tư dự án đặc thù KHCN còn rườm rà, gây tâm lý e ngại.
- Thiếu hụt đội ngũ chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.
6 giải pháp chiến lược để bứt phá công nghệ và đổi mới sáng tạo
Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, đại biểu Vương Quốc Thắng kiến nghị một cuộc cải cách toàn diện từ thể chế đến thực thi:
- Hoàn thiện hành lang pháp lý: Sớm ban hành quy định cho phép vận hành các mô hình kinh doanh mới như AI, Blockchain, Fintech và đặc biệt là kinh tế tầm thấp (Low-altitude economy – ứng dụng drone, taxi bay trong logistics và vận tải).
- Chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu: Thể chế hóa cơ chế cho phép sai số trong KHCN, trao quyền tự chủ tuyệt đối cho các viện nghiên cứu và phòng thí nghiệm trọng điểm.
- Thương mại hóa kết quả nghiên cứu: Giao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu từ ngân sách nhà nước cho cơ quan chủ trì để rút ngắn thời gian đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
- Xây dựng Luật Hạ tầng số: Ưu tiên phát triển mạng 6G, hệ thống điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu lớn, đồng thời thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu dùng chung.
- Làm chủ công nghệ lõi: Tập trung nguồn lực phát triển các công nghệ nền tảng để giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu, tăng tính tự chủ chiến lược.
- Phát triển nhân tài: Xây dựng chính sách thu hút và đào tạo chuyên sâu các nhà khoa học trong lĩnh vực ưu tiên.
Lộ trình xanh hóa: Từ tín chỉ carbon đến an ninh năng lượng
Song song với kinh tế số, phát triển bền vững là yêu cầu bắt buộc. Mặc dù tỷ lệ thu gom chất thải rắn đạt 97,58% và độ che phủ rừng duy trì ở 42,03%, nhưng ô nhiễm bụi mịn tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM và tình trạng ô nhiễm sông Nhuệ, sông Đáy vẫn đang ở mức báo động.
Đáng chú ý, tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được xử lý hiện chỉ đạt khoảng 18% – một con số quá thấp so với nhu cầu thực tế. Để khắc phục, đại biểu đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm:
1. Thể chế hóa thị trường Carbon
Cần vận hành chính thức Sàn giao dịch tín chỉ carbon trước năm 2027, tạo công cụ kinh tế để khuyến khích doanh nghiệp giảm phát thải.
2. Chuẩn hóa “Doanh nghiệp Xanh”
Sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường, quy định bắt buộc tỷ lệ tái chế chất thải và ban hành bộ tiêu chí đánh giá doanh nghiệp xanh minh bạch.
3. Công nghệ hóa giám sát môi trường
Ứng dụng AI và UAV (thiết bị bay không người lái) trong quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn và nghiên cứu công nghệ thu hồi carbon, pin lưu trữ hiệu suất cao.
4. Nâng tầm giá trị khoáng sản
Thay vì xuất khẩu thô, cần ưu tiên chế biến sâu các khoáng sản chiến lược như đất hiếm, titan, bauxite để cung ứng cho ngành công nghiệp bán dẫn và năng lượng tái tạo.
5. Đảm bảo an ninh năng lượng bền vững
Hoàn thiện Luật Điện lực, ban hành Luật Biến đổi khí hậu và Luật Năng lượng tái tạo; tập trung phát triển Hydro xanh và điện gió ngoài khơi.
Góc nhìn chuyên gia: Tương lai của tăng trưởng kép
Việc kết hợp giữa Kinh tế số và Kinh tế xanh không còn là lựa chọn, mà là con đường duy nhất để phát triển bền vững. Khi hạ tầng số (6G, Cloud) kết hợp với quản trị xanh (Tín chỉ carbon, AI giám sát), Việt Nam sẽ tạo ra một hệ sinh thái tăng trưởng kép: vừa tăng năng suất lao động, vừa bảo vệ môi trường.
Câu hỏi đặt ra là: Liệu các rào cản hành chính có đủ nhanh để dỡ bỏ, tạo không gian cho các mô hình như Fintech hay Kinh tế tầm thấp vận hành? Sự thành công sẽ phụ thuộc vào mức độ quyết liệt trong việc thể chế hóa cơ chế “chấp nhận rủi ro” mà đại biểu đã kiến nghị.
Bạn đánh giá thế nào về tiềm năng của kinh tế tầm thấp và thị trường carbon tại Việt Nam? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới!