Nội dung chính
Tác động của AI đến thị trường lao động tại Trung Quốc đang tạo ra một cuộc khủng hoảng hiện sinh, khi áp lực bị thay thế đẩy nhiều người trẻ vào trào lưu nằm thẳng.
Đầu tháng 3, một khung cảnh kỳ lạ đã diễn ra tại Thâm Quyến: gần 1.000 người, từ sinh viên đến những nhân viên văn phòng và người về hưu, kiên nhẫn xếp hàng dài trước trụ sở tập đoàn Tencent. Mục tiêu của họ không phải là một sản phẩm phần cứng mới, mà là để cài đặt OpenClaw – một “tác nhân AI” (AI agent) mã nguồn mở đang gây bão. Tuy nhiên, đằng sau cơn sốt công nghệ này không chỉ là sự tò mò, mà là một nỗi sợ hãi sâu sắc về sự sinh tồn.
Với Lambert Li, một nhân viên văn phòng tại Thượng Hải, làn sóng này mang lại cảm giác ngộp thở. Anh ví von thị trường lao động hiện nay như một trò chơi sinh tồn tàn khốc trong bộ phim Squid Game: “Bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào mà không có lời cảnh báo trước”. Nỗi sợ của Li không hề viển vông khi năm ngoái, công ty anh đã thẳng tay cắt giảm 30% nhân sự, mục tiêu chính là những nhân viên chậm thích nghi với AI.
Khi AI không còn là công cụ mà trở thành thước đo sống còn
Cơn sốt OpenClaw – hay còn được gọi vui là trào lưu “nuôi tôm hùm” theo logo phần mềm – thực chất là biểu hiện của sự bất an. Những công cụ vốn được quảng bá để giải phóng sức lao động giờ đây lại trở thành chiếc đồng hồ đếm ngược, đe dọa thay thế chính người vận hành chúng.
Tại nhiều doanh nghiệp, AI đã chuyển từ trạng thái “khuyến khích tìm hiểu” sang “tiêu chí bắt buộc”. Betty Lai, một quản lý marketing sản phẩm, chia sẻ rằng kỹ năng sử dụng AI hiện là thước đo bắt buộc trong kỳ đánh giá hiệu suất hàng năm. Hệ quả là những buổi học nhóm tự phát về AI mọc lên khắp nơi, nơi nhân viên tranh giành nhau từng chỗ ngồi để không bị bỏ lại phía sau.
Những con số báo động về sự dịch chuyển nhân sự
Áp lực này được củng cố bởi các dữ liệu thực tế. Một nghiên cứu từ Đại học Bắc Kinh (phân tích hơn 1 triệu tin tuyển dụng từ 2018-2024) chỉ ra rằng nhu cầu nhân sự ở các vị trí như lập trình, kế toán, biên tập và bán hàng đang sụt giảm nghiêm trọng do AI có khả năng can thiệp sâu.
- 85% trong số 12.000 người được khảo sát bởi Cheung Kong Graduate School of Business thừa nhận lo ngại về tương lai công việc.
- Từ khóa #AIAnxiety (nỗi lo AI) thu hút hàng triệu lượt xem trên RedNote, phản ánh trạng thái kiệt sức của giới văn phòng.
Hệ lụy kép: Suy thoái kinh tế và tâm lý “nằm thẳng”
Nỗi lo AI không tồn tại độc lập mà cộng hưởng với một nền kinh tế đang gặp nhiều thách thức. Theo The Epoch Times, thu nhập co hẹp và cơ hội thăng tiến mờ mịt đang bao trùm từ thành thị đến nông thôn. Điển hình như một bác sĩ tại Bắc Hải cho biết mức lương của ông đã sụt giảm một nửa, từ 20.000 xuống còn dưới 10.000 nhân dân tệ.
Nhóm chịu tổn thương nặng nhất chính là thanh niên (16-24 tuổi) với tỷ lệ thất nghiệp năm 2025 dao động từ 15-19%, cao hơn nhiều so với trung bình toàn cầu. Nhiều cử cử nhân chấp nhận mức lương thấp kỷ lục (khoảng 3.000 nhân dân tệ) hoặc chuyển sang làm lao động tự do như giao hàng, chạy xe công nghệ.
Frank Wang, lập trình viên 28 tuổi tại Thành Đô, là minh chứng cho sự kiệt sức. Sau thời gian dài cuồng nhiệt chạy đua với các công cụ AI, anh chọn cách “nằm thẳng” (tang ping) – từ chối cạnh tranh khốc liệt và chấp nhận bị sa thải để chờ trợ cấp. Đây được xem là tấm khiên tâm lý cuối cùng của một thế hệ đã chạm ngưỡng chịu đựng.
Rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế vĩ mô
Chuyên gia kinh tế Li Chen từ tổ chức Anbound (Bắc Kinh) cảnh báo rằng khi tầng lớp trung lưu và giới trẻ tăng cường tiết kiệm phòng hờ rủi ro mất việc, xu hướng thắt lưng buộc bụng sẽ tạo ra rào cản lớn cho các chính sách kích cầu tiêu dùng của chính phủ.
Góc nhìn chuyên gia: Vượt qua cú sốc để thích nghi
Dù hiện tại ảm đạm, nhưng nhìn từ góc độ tiến hóa kinh tế, đây là một quá trình chuyển dịch tất yếu. Khảo sát của KPMG cho thấy 69% người dân Trung Quốc vẫn tin rằng lợi ích dài hạn của AI sẽ vượt qua rủi ro ngắn hạn.
Ông Zhang Bin, Phó Giám đốc Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới, nhận định rằng chìa khóa nằm ở cải cách thị trường. AI xóa sổ công việc cũ nhưng đồng thời khai sinh ra những ngành nghề mới. Điều quan trọng là tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng và hạ thấp rào cản gia nhập cho các mô hình kinh doanh sáng tạo.
Quá trình này giống như việc trồng một cái cây: không thể lớn thẳng tắp sau một đêm mà phải trải qua những giai đoạn uốn nắn, khúc quanh. Sự kiên nhẫn và các chính sách linh hoạt là điều kiện cần để xoa dịu những cú sốc hiện tại.
Kết lại, trong khi chờ đợi thị trường tự điều chỉnh, mỗi cá nhân buộc phải tự tìm chiến lược sinh tồn. Như bà Betty Lai chia sẻ: “Lo lắng không giải quyết được gì. Chúng ta đang ở trong làn sóng này: hoặc cưỡi lên nó, hoặc bị cuốn trôi”.
Bài học rút ra: Kỹ năng chuyên môn thuần túy không còn là “phiếu bảo hiểm” vĩnh viễn. Khả năng tự học thích nghi (Adaptability) và tư duy cộng tác với AI mới là lợi thế cạnh tranh thực sự trong kỷ nguyên mới.
Bạn nghĩ sao về trào lưu “nằm thẳng”? Liệu đây là sự trốn tránh hay là một phản ứng hợp lý trước áp lực quá tải của công nghệ? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn dưới phần bình luận!