Nội dung chính
Thị trường việc làm Mỹ trong năm 2025 đang rơi vào một trầm bão chưa từng có, khi AI và khái niệm “hiệu quả” trở thành lực cản lớn cho việc tạo thêm việc làm.
Sự sụt giảm việc làm năm 2025
Dữ liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy chỉ có 584.000 vị trí việc làm mới được tạo trong cả năm, mức giảm mạnh so với hơn 2 triệu việc làm hằng năm trong hai năm trước. Trung bình mỗi tháng chỉ tạo ra khoảng 48.000 việc mới – con số gấp ba lần thấp hơn mức trung bình lịch sử.
Điều đáng chú ý là các số liệu đã được điều chỉnh lại vào tháng 10 và 11: từ dự báo mất 105.000 việc làm, tháng 10 thực tế giảm tới 173.000; tháng 11 từ tăng 64.000 việc thành chỉ còn tăng 56.000.
Nhận định của chuyên gia
Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận xét: “Không có biến động lớn trong tỷ lệ thất nghiệp, nhưng tốc độ tăng trưởng lực lượng lao động đã chững lại rõ rệt.” Tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ xuống 4,4% trong tháng 12, tuy nhiên các nhà phân tích cho rằng phần lớn là do các điều chỉnh kỹ thuật của BLS, không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
“Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ
Theo Business Insider, “hiệu quả” đã chuyển từ một mục tiêu doanh nghiệp sang một “tôn giáo” trong các tập đoàn công nghệ Silicon Valley và lan rộng tới toàn bộ khu vực tư nhân trong năm 2025.
Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang dẫn đầu cuộc “đại san phẳng” – loại bỏ các lớp quản lý trung gian, gọn nhẹ sơ đồ tổ chức và dựa vào AI để tối ưu hoá quy trình. Đây là một canh bạc lớn, vì các nhà lãnh đạo tin rằng AI + cấu trúc tinh gọn sẽ mang lại lợi nhuận cao hơn cho cổ đông.
Hệ quả là hàng loạt vị trí quản lý cấp trung và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Tại Dell, AT&T, Verizon, các đợt sa thải âm thầm nhưng quyết liệt đã diễn ra nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất tăng và lạm phát kéo dài.
Ảnh hưởng tới khu vực công
Không chỉ doanh nghiệp tư nhân, khu vực công Mỹ cũng chịu cú sốc. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE), do Elon Musk chỉ đạo, đã khởi xướng chương trình đánh giá năng suất bằng AI. Theo NBC News, khoảng 265.000 nhân viên liên bang mất việc trong năm 2025, trong đó tháng 10 chứng kiến làn sóng sa thải mạnh nhất.
Nỗi bi quan của người lao động trí thức
AI đang tạo ra một nghịch lý: doanh nghiệp vẫn hoạt động, nhưng cơ hội việc làm ngày càng thu hẹp. Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, giờ không còn giá trị. GPA của tôi không còn quan trọng khi không có công việc nào chấp nhận.”
Chatbot và AI tạo sinh ngày càng thành thạo trong việc viết mã, soạn thảo tài liệu và xử lý hành chính, khiến tuyển dụng văn phòng cấp trung giảm mạnh. Charley Kim, một nhân sự trẻ trong lĩnh vực công nghệ, mô tả: “Được gọi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn.”
Những điểm sáng và rủi ro lạm phát
Dù bức tranh chung xám xịt, một số ngành vẫn ghi nhận tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ báo cáo việc làm trong tháng 12 tăng mạnh ở lĩnh vực dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội, trong khi bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với năm trước, đạt 37,02 USD. Đây là chỉ số Fed quan tâm, vì mức tăng lương có thể duy trì áp lực lạm phát, làm khó quyết định lãi suất trong thời gian tới.
Theo báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025), gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI tạo sinh, nhưng phần lớn vẫn chưa thấy tác động đáng kể tới lợi nhuận. Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
Đối với người lao động, việc chờ đợi kết quả của canh bạc này trở thành một sự xa xỉ. Abbey Owens, người tìm việc, chia sẻ: “Ban đầu tôi nhắm mục tiêu một công việc cụ thể, giờ tôi sẵn sàng nhận bất cứ vị trí nào còn lại.”
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định khi “bóng ma hiệu quả” vẫn ám ảnh các quyết định nhân sự, từ Washington D.C. tới thung lũng Silicon.