Nội dung chính
Trong hơn 30 năm, số ca ung thư trên toàn cầu đã tăng gấp đôi, tạo ra một thách thức y tế cấp bách.
Gánh nặng bệnh tật tăng gấp đôi
Theo nghiên cứu Global Burden of Disease (GBD), ca ung thư mới đã tăng hơn 100% kể từ năm 1990, đạt 18,5 triệu ca vào 2023. Số ca tử vong cũng tăng 74% lên 10,4 triệu người mỗi năm, không tính ung thư da không phải u hắc tố.
Dự báo tới năm 2050: Áp lực ngày càng lớn
Các nhà khoa học ước tính ca mới sẽ tăng 61% so với hiện tại, lên 30,5 triệu ca mỗi năm vào 2050. Số ca tử vong dự kiến đạt 18,6 triệu, tăng gần 75%.
Nguyên nhân chủ yếu là dân số tăng và già hoá, đồng thời 42% tử vong có thể tránh được bằng cách kiểm soát 44 yếu tố nguy cơ như hút thuốc, béo phì, ăn không lành mạnh, ô nhiễm không khí và rượu bia.
Yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa
Thuốc lá chiếm khoảng 21% tổng số ca tử vong. Ở các nước thu nhập thấp, các bệnh ung thư do virus (ví dụ nhiễm HPV) lại là nguyên nhân lớn.
Nam giới chịu ảnh hưởng nặng nề hơn: 46% tử vong liên quan đến hành vi và môi trường, trong khi phụ nữ ở mức 36%.
Tiến bộ không đồng đều
Tỷ lệ tử vong chuẩn hoá theo tuổi đã giảm 24% toàn cầu, nhưng phần lớn cải thiện tập trung ở các nước có thu nhập cao. Ở các nước thu nhập thấp, tỷ lệ này vẫn đang tăng.
Ung thư vú hiện là loại phổ biến nhất, trong khi ung thư phổi, khí quản và phế quản vẫn là nguyên nhân tử vong hàng đầu.
Bất bình đẳng y tế toàn cầu
Tiến sĩ Lisa Force (IHME, Đại học Washington) cảnh báo: nếu không có chính sách ưu tiên, ung thư sẽ tiếp tục là gánh nặng bệnh tật lớn ở các quốc gia nguồn lực hạn chế.
Giải pháp: phòng ngừa và công bằng trong tiếp cận
Các biện pháp chi phí thấp như kiểm soát thuốc lá, cải thiện dinh dưỡng, tiêm vaccine ngừa virus gây ung thư và mở rộng tầm soát sớm có thể giảm đáng kể gánh nặng.
Đầu tư vào hệ thống đăng ký ung thư và thu thập dữ liệu chất lượng cao là nền tảng để xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng.
Những thách thức còn tồn tại
Thiếu dữ liệu ở nhiều quốc gia, tác động của COVID‑19 và các xung đột khu vực có thể làm lệch dự báo. Do đó, cần một nỗ lực phối hợp quốc tế mạnh mẽ để ngăn ung thư trở thành thảm họa sức khỏe thế kỷ 21.
Hồng Nhung
Bạn có biết yếu tố nào trong sinh hoạt hàng ngày có thể giảm nguy cơ ung thư tới 30%? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn và theo dõi chúng tôi để nhận thêm những bài viết y tế hữu ích.