AI đang chuyển mình từ mối đe dọa thành đồng nghiệp số, và Việt Nam đang nắm bắt lợi thế ngôn ngữ độc đáo để dẫn đầu cuộc cách mạng này.

AI không còn là công cụ, mà là “đồng nghiệp số”

Trên tầng 12 của một tòa nhà văn phòng ở trung tâm Sài Gòn, Hà Lữ Minh Anh – 24 tuổi – vừa đang chat với một trí tuệ nhân tạo (AI) để hoàn thiện kế hoạch chiến lược cho khách hàng. Cô không ra lệnh cho máy móc; cô đang thảo luận với một đồng nghiệp ảo, một “digital colleague”.

Từ lo ngại sang cơ hội thực tiễn

Theo báo cáo VietnamWorks inTECH 2024, trong khi 60% nhân sự CNTT truyền thống gặp khó khăn tìm việc sau 2023, nhu cầu tuyển dụng vị trí liên quan AI tăng mạnh, mức lương trung bình cao hơn 10‑50% so với các vị trí IT truyền thống. Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch VINASA, nhấn mạnh: “Chúng ta đã bước từ giai đoạn thử nghiệm sang giai đoạn tạo giá trị kinh doanh thực tế”.

Ở Neurons AI, các AI Agents đã tăng tốc độ giải quyết yêu cầu khách hàng lên 11,5% và đóng góp tăng doanh thu 9,4% trên mỗi nhân viên, theo số liệu từ Microsoft.

Lợi thế “gen” tiếng Việt trong cuộc đua AI toàn cầu

Trong khi các nước Đông Nam Á khác đang xây dựng hạ tầng dữ liệu, Việt Nam sở hữu một tài sản vô hình: Tiếng Việt là ngôn ngữ duy nhất trong khu vực sử dụng chữ Latin, đồng thời mang hàm lượng Hán‑Việt lên tới 70%.

Nhờ có ký tự Latin, người Việt dễ dàng tiếp cận và tinh chỉnh các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) như GPT, Llama, Claude. Rào cản “tokenisation” thấp hơn giúp chi phí huấn luyện AI giảm đáng kể và độ chính xác khi “dịch” tri thức Đông – Tây tăng mạnh.

Tiếng Việt – cầu nối Đông – Tây

• Chữ Latin giúp nhân sự Việt nhanh chóng nắm bắt tài liệu kỹ thuật bằng tiếng Anh.
• Khoảng 70% từ vựng Hán‑Việt mang lại khả năng hiểu sâu các mô hình AI Trung Quốc.
• Khả năng “fine‑tuning” nhanh chóng khiến Việt Nam trở thành trung tâm huấn luyện AI cho khu vực.

Human‑in‑the‑Loop: Người giám sát đạo đức của đồng nghiệp số

Mặc dù AI có thể thực hiện công việc gấp ba lần nhân lực, 73% doanh nghiệp áp dụng AI vẫn chỉ 5,4% hoàn toàn tin tưởng vào kết quả mà không có sự kiểm định của con người (theo Itviec). Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của vòng lặp con người – AI.

Tại Neurons AI, Minh Anh và đồng nghiệp không chỉ là người vận hành mà còn là “giám sát viên đạo đức”, đảm bảo AI không đưa ra lời khuyên sai lệch, phân biệt hoặc vi phạm bảo mật.

Kỹ năng kép cho thế hệ mới

Ngành sản xuất, y tế, tài chính không còn cần những lập trình viên chỉ viết code. Họ cần những chuyên gia biết giao tiếp với AI, đồng thời hiểu sâu quy trình kinh doanh để ra quyết định cuối cùng.

Chiến lược đào tạo: Từ học nghề tới làm chủ AI

Việt Nam đang triển khai các mô hình “3 Nhà” (Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp) để rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thực tiễn. Ví dụ:

• Viettel AI Fresher Program: 160 giờ đào tạo thực chiến, kết hợp thuật toán, dữ liệu và văn hoá doanh nghiệp.
• VinAI Residency của Vingroup: Chọn 1% tài năng hàng năm để nghiên cứu AI cấp cao, tạo ra công trình ngang tầm quốc tế.

Những chương trình này khác với mô hình học bổng kỹ thuật số của Indonesia hay apprenticeship của Singapore, khi Việt Nam kết hợp phổ cập kỹ năng số với nuôi dưỡng tinh hoa.

Tiếng Việt và các mô hình LLM nội địa

PhoGPT, SaolaGPT và ZaloAI đã ra đời, được đánh giá bằng bộ tiêu chuẩn VMLU – chứng minh năng lực tiếng Việt và khả năng tự chủ công nghệ của người Việt.

Như lời các chuyên gia trong báo cáo thị trường: “Thành công của AI ở Việt Nam sẽ không đo bằng số lượng thuật toán, mà bằng số lượng con người được nâng tầm nhờ AI.”

Với lợi thế ngôn ngữ và nguồn nhân lực trẻ, Việt Nam đang mở rộng cánh cửa tương lai, biến AI thành đồng nghiệp số đắc lực nhất trên toàn cầu.