Thủy sản Việt Nam đã chạm mốc gần 11,3 tỷ USD vào cuối 2025, mở ra câu hỏi về khả năng duy trì tăng trưởng trong bối cảnh thương mại xanh ngày càng khắt khe.

Bức tranh tổng quan kim ngạch 2025

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 ghi nhận kim ngạch xuất khẩu gần 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với 2024. Đặc biệt, quý IV đóng góp 3,103 tỷ USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước, trong đó tháng 12 alone đạt 954,5 triệu USD (+9,2%).

Các nhóm hàng chủ lực và xu hướng thị trường

Tôm tiếp tục là ngọn hải đăng của ngành, với kim ngạch khoảng 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với 2024. Đáng chú ý, tôm hùm xuất khẩu vượt gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ tại Trung Quốc và các thị trường châu Á.

Cá tra đạt 2,19 tỷ USD (+8%), trong khi các loại cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12%). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8% trong quý IV do áp lực từ quy định MMPA của Mỹ và chi phí khai thác tăng.

Thị trường Mỹ: “đua deadline”

Tháng 12 2025 là giai đoạn cuối cùng để xuất khẩu sang Mỹ trước lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 và thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố vào tháng 2/2026. Do đó, nhiều doanh nghiệp đã điều chỉnh lịch giao hàng và hồ sơ tuân thủ để tránh chi phí phát sinh.

Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược đa dạng hoá thị trường

STAPIMEX dẫn đầu với 309,8 triệu USD, tiếp theo là Minh Phú (hai pháp nhân Cà Mau và Hậu Giang) trên 542 triệu USD, và Vĩnh Hoàn giữ vị trí số 1 cá tra với 249 triệu USD.

Những tên tuổi như Phát Lợi, An Hải và CASES đã chuyển trọng tâm sang sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc, tận dụng các hiệp định FTA. Khi thị trường Mỹ gặp khó khăn, họ nhanh chóng đẩy mạnh sang CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (2,4 tỷ USD), minh chứng cho chiến lược “giỏ thị trường” giảm rủi ro.

Thách thức tiêu chuẩn xanh và quản trị rủi ro

Quý IV 2025 cho thấy áp lực từ thẻ vàng IUU và quy định MMPA đang ảnh hưởng mạnh tới nhóm hải sản khai thác. Doanh nghiệp cần minh bạch hoá chuỗi cung ứng, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các chứng chỉ xanh để duy trì thị phần ở các thị trường khó tính.

Những bước chuẩn bị cho năm 2026

Để duy trì đà tăng trưởng, các doanh nghiệp nên:

• Tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng (gia công sâu, đóng gói hiện đại).
• Chuẩn hoá quy trình kiểm soát chất lượng và chuỗi lạnh.
• Đầu tư vào hệ thống quản trị tuân thủ: nhật ký khai thác, truy xuất nguồn gốc, chứng chỉ bảo vệ động vật biển.
• Đa dạng hoá thị trường, giảm phụ thuộc vào một khu vực duy nhất.

Như vậy, kim ngạch 11,3 tỷ USD năm 2025 là một cột mốc ấn tượng, nhưng “trần tiêu chuẩn” ngày càng cao đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị cho cuộc đua xanh hoá trong năm 2026.