Việt Nam đã ghi dấu ấn ấn tượng khi xuất khẩu bột cá năm 2025 đạt gần 300 triệu USD, mở ra tiềm năng lớn cho ngành công nghiệp phế phụ phẩm thủy sản.

Bột cá: Giá trị và ứng dụng đa dạng

Bột cá không chỉ là nguồn protein, axit amin và chất béo dồi dào cho thức ăn chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản và thú cưng mà còn được dùng làm phân bón hữu cơ, cải tạo đất, kích thích cây trồng ra hoa kết trái. Nhờ những đặc tính dinh dưỡng này, nhu cầu toàn cầu đối với bột cá đang tăng mạnh.

Thị trường tiêu thụ toàn cầu

Theo số liệu của FAO, Peru hiện là nhà sản xuất và xuất khẩu bột cá lớn nhất, chiếm khoảng 20% sản lượng thế giới. Trung Quốc đứng thứ hai và là nước nhập khẩu bột cá nhiều nhất, chiếm tới 90% tổng nhập khẩu toàn cầu. Đây là cơ hội cho các nhà xuất khẩu Việt Nam khai thác thị trường khổng lồ.

Sản lượng thủy sản Việt Nam và xu hướng phát triển

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, năm 2025 tổng sản lượng thủy sản Việt Nam đạt 9,95 triệu tấn, tăng 3% so với năm trước, trong đó nuôi trồng chiếm 6,1 triệu tấn (tăng 5,1%). Theo chiến lược phát triển thủy sản đến năm 2030, sản lượng nuôi trồng dự kiến đạt 7 triệu tấn. Sự tăng trưởng này kéo theo nhu cầu sản xuất thức ăn thủy sản, ước tính năm 2025 đạt 5,39 triệu tấn.

Doanh nghiệp khai thác phế phẩm thành bột cá

Tại TP.HCM, Công ty TNHH Phúc Lộc thu mua 60 tấn phế phẩm hằng ngày, sản xuất 4.000‑5.000 tấn bột cá/năm, tạo doanh thu 72‑90 tỷ đồng. Nếu được hỗ trợ vốn và công nghệ, họ có thể nâng độ đạm lên 64% và giảm nhập khẩu 140.000 tấn bột cá mỗi năm.

Ở Công ty TNHH Tứ Hải, xương cá đục được sấy khô và xuất khẩu sang Nhật với giá 10 USD/kg, mang lại 10‑12 tỷ đồng/năm. Viện Nghiên cứu hải sản phía Nam cũng đang phát triển chiết xuất chitosan từ ghẹ tạp, có giá bán tới 1.000 USD/kg, phục vụ y tế và nông nghiệp.

Triển vọng và chính sách hỗ trợ

TS Phạm Quốc Huy, trưởng Phân viện Nghiên cứu hải sản phía Nam nhấn mạnh, để biến phế phẩm thành tài nguyên, cần có chính sách thuế ưu đãi, tín dụng xanh và hỗ trợ công nghệ. Khi doanh nghiệp, viện nghiên cứu và chính quyền hợp lực, các vật liệu “rác thải” sẽ trở thành “vàng xanh” cho nền kinh tế biển.

Hiện, mặc dù giá trị xuất khẩu bột cá đã đạt 300 triệu USD, nhưng khoản này vẫn chưa được tính vào kim ngạch xuất khẩu của ngành thủy sản mà nằm trong mã xuất khẩu chăn nuôi. VASEP đã kiến nghị Bộ Tài chính điều chỉnh Thông tư số 11 để đưa bột cá vào quản lý của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp.

Với dự báo đến năm 2030, phế phụ phẩm tôm sẽ cung cấp khoảng 650.000 tấn nguyên liệu, giá trị 80‑100 triệu USD; cá tra 1,3 triệu tấn, giá trị hơn 500 triệu USD. Những con số cho thấy tiềm năng to lớn cho các ngành công nghiệp phụ trợ như thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm và vật liệu sinh học.

Nhìn chung, việc khai thác tối đa phế phụ phẩm thủy sản không chỉ tăng giá trị chuỗi cung ứng mà còn thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, góp phần bảo vệ môi trường biển và nâng tầm vị thế của Việt Nam trên bản đồ thương mại quốc tế.