AI và lo âu của thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số

Trong thời đại công nghệ số, AI mang lại lợi thế về tốc độ nhưng không thể thay thế những giá trị cốt lõi của con người.

ThS Từ Hữu Công, giảng viên Trường Đại học Bình Dương, nhấn mạnh rằng dù AI có khả năng xử lý dữ liệu nhanh chóng, nó vẫn chưa thể thay thế sự thấu cảm, đạo đức và khả năng sáng tạo vô hạn của con người. Quan điểm này đang được phản ánh trong những lo lắng thực tế của học sinh và sinh viên trên khắp cả nước.

Nỗi sợ của người trẻ trước AI

Trong các buổi tư vấn hướng nghiệp tại Đồng Nai, TPHCM và Đắk Lắk, học sinh lớp 11‑12 thường đặt câu hỏi: “Khi ra trường, nghề này còn tồn tại không?” hay “AI viết nhanh hơn, vẽ nhanh hơn, làm báo cáo nhanh hơn, chúng em còn cơ hội gì?”.

Theo báo cáo năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), 44% kỹ năng nghề nghiệp hiện nay sẽ thay đổi trong vòng 5 năm tới. Nhiều nghề có thể biến mất, đồng thời nhiều nghề mới sẽ xuất hiện.

Kết quả khảo sát của Trường Đại học Bình Dương (300 học sinh lớp 12, năm học 2024‑2025) cho thấy:

• 72% lo sợ chọn sai ngành vì “công nghệ thay đổi quá nhanh”.
• 64% cho rằng AI làm tăng độ cạnh tranh trong thị trường việc làm.
• 57% lo không đủ khác biệt để tồn tại trong môi trường mới.

Những con số này tương đồng với khảo sát Nielsen Việt Nam 2024, khi gần 70% người trẻ thừa nhận áp lực vì sợ tụt hậu so với bạn bè cùng trang lứa.

Ở một buổi tọa đàm tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp & Giáo dục thường xuyên Dầu Tiếng, một học sinh nam chia sẻ: “Không sợ học khó, mà sợ ‘AI làm hết’”. Đặc biệt với các ngành như kế toán, báo chí, thiết kế, AI đã có thể thực hiện phần lớn công việc.

AI không thể thay thế những năng lực nào?

Nhiều chuyên gia đồng ý: AI mạnh về tốc độ và xử lý dữ liệu, nhưng yếu ở những khía cạnh con người như thấu cảm, trực giác, bản lĩnh, đạo đức và sáng tạo độc đáo. Tại tọa đàm “Tương lai việc làm Việt Nam 2030”, lãnh đạo một doanh nghiệp công nghệ khẳng định: “Chúng tôi không lo thiếu người biết sử dụng AI, mà lo thiếu những người có tư duy và nhân cách để sử dụng AI một cách đúng đắn”.

Đối với doanh nghiệp, các năng lực “phi công nghệ” ngày càng trở nên quý giá: khả năng giao tiếp, truyền cảm hứng, hợp tác đa văn hoá, tư duy sáng tạo và đạo đức nghề nghiệp. Đây cũng chính là lĩnh vực giáo dục đại học cần tập trung phát triển.

Vai trò mới của giảng viên trong kỷ nguyên AI

Giảng viên không còn chỉ là “bộ nhớ biết nói”. Khi sinh viên có thể tra cứu câu trả lời từ AI bất cứ lúc nào, họ cần những giá trị nhân văn, tư duy phản biện và định hướng phát triển mà máy móc không thể cung cấp.

Giảng viên nên trở thành người dẫn đường: cung cấp kiến thức, dạy cách đặt câu hỏi đúng, giúp sinh viên lọc thông tin trong môi trường số nhiễu động và rèn luyện kỷ luật trí tuệ. Họ không nhất thiết phải có sẵn mọi câu trả lời, nhưng phải khơi dậy khát vọng tìm tòi và khả năng phân tích bằng chứng.

Phương pháp giảng dạy cần chuyển từ “truyền đạt” sang “khơi mở”. Các hoạt động nhóm, thảo luận, phản biện và dự án thực tiễn nên trở thành nội dung thường xuyên, giúp sinh viên hình thành năng lực giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo.

Đồng thời, các trường đại học cần xây dựng môi trường học tập giàu cảm hứng: khuyến khích thử nghiệm, chấp nhận sai lầm, coi trọng nỗ lực cá nhân và tạo cơ hội kết nối với doanh nghiệp ngay từ năm học đầu tiên.

Kết luận

AI đang thay đổi mạnh mẽ thế giới, nhưng không thể thay thế vai trò của người thầy, nhân cách và trí tưởng tượng của con người. Khi thông tin đa chiều dễ gây nhiễu loạn, giảng viên đại học chính là điểm tựa tinh thần, người khơi dậy sự tự tin và bảo vệ những giá trị nhân văn cốt lõi của thế hệ trẻ.

Hà An