Nội dung chính
Luật Xây dựng (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 hứa hẹn mở ra một kỷ nguyên mới, nơi các rào cản pháp lý trong lĩnh vực xây dựng được xóa bỏ và rủi ro giảm thiểu đáng kể.
1. Những cải cách trọng yếu của Luật Xây dựng 2026
Trong hội thảo quốc gia về Luật Xây dựng 2025, nhiều chuyên gia đồng thuận rằng Luật mới sẽ giải phóng tiềm năng đầu tư bằng ba trụ cột chính:
- Đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư.
- Đơn giản hoá thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh.
- Phân định rõ trách nhiệm các bên tham gia và hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí, hợp đồng.
Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh, dự án được xếp loại theo hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) sẽ có quy trình quản lý riêng, giảm thiểu chồng chéo và tăng tính minh bạch.
 |
| Luật Xây dựng sửa đổi phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng và hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí, hợp đồng. Ảnh: Lê Tiên |
1.1. Cắt giảm thủ tục hành chính
Thiết kế trong báo cáo khả thi không còn giới hạn ở “thiết kế cơ sở” mà có thể bao gồm các loại thiết kế phụ thuộc quyết định đầu tư. Giấy phép xây dựng được đơn giản hoá: chỉ một thủ tục duy nhất cho hầu hết các công trình, trừ một số dự án đặc thù (công trình ngoài khơi, hạ tầng hàng không).
1.2. Đánh giá năng lực mới
Luật loại bỏ yêu cầu năng lực tổ chức, thay vào đó đánh giá cá nhân dựa trên hồ sơ, kinh nghiệm, giảm bớt gánh nặng kiểm tra sát hạch. Hệ thống chứng chỉ hành nghề cũng được tinh gọn, chỉ giữ lại các chứng chỉ thiết yếu.
2. Kiểm soát rủi ro pháp lý trong hợp đồng xây dựng
Việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “quản trị rủi ro” tạo ra thách thức mới. Nếu không nắm bắt kịp thời các quy định, tranh chấp có thể gia tăng.
PGS. TS. Tô Văn Hòa (Trường Đại học Luật Hà Nội) lưu ý rằng các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng luôn tiềm ẩn rủi ro đa lớp: từ thiết kế hợp đồng, phân bổ trách nhiệm, quản lý chi phí tới giải quyết tranh chấp.
Luật mới làm rõ hai khái niệm then chốt: sự kiện bất khả kháng và hoàn thành cơ bản, đồng thời khẳng định nguyên tắc bảo đảm nghĩa vụ theo pháp luật dân sự.
Luận điểm thực tiễn từ luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội): các vấn đề về điều kiện thanh toán, quyết toán và thời gian hoàn thành là nguồn gây tranh chấp phổ biến nhất. Vì vậy, hợp đồng cần chi tiết về tiến độ, thanh toán và các hình phạt vi phạm.
3. Quản lý chi phí và định mức mới
Ông Hồ Ngọc Sơn (Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng) giải thích, Luật 2026 cho phép tính chi phí đầu tư theo từng giai đoạn, thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng đủ” ngay từ đầu. Điều này giúp chủ đầu tư dự toán chính xác hơn khi thiết kế chi tiết được hoàn thiện.
Định mức, đơn giá được cập nhật để phản ánh thực tế thị trường, công nghệ và đặc thù dự án mới, giảm thiểu chênh lệch giữa dự toán và chi phí thực tế.
Kết luận và khuyến nghị
Luật Xây dựng sửa đổi 2026 sẽ tạo môi trường pháp lý thuận lợi hơn, nhưng thành công phụ thuộc vào khả năng nắm bắt, đào tạo và áp dụng đúng quy định của doanh nghiệp, nhà thầu và cơ quan quản lý. Các bên cần:
- Thường xuyên cập nhật và triển khai các hướng dẫn thực thi của Bộ Xây dựng.
- Chuẩn hoá mẫu hợp đồng, đưa vào các điều khoản về bất khả kháng, hoàn thành cơ bản và chế tài thanh toán.
- Tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý và các bên thực hiện dự án để đồng nhất hiểu biết.
Bạn đã sẵn sàng áp dụng các thay đổi này vào dự án của mình? Hãy để lại bình luận hoặc đăng ký nhận bản tin chuyên sâu về Luật Xây dựng 2026 để không bỏ lỡ bất kỳ cập nhật quan trọng nào.