Nội dung chính
Bộ Tài chính đang mở rộng khung pháp lý cho thị trường tài sản mã hoá bằng dự thảo Thông tư kế toán, dự kiến có hiệu lực từ năm tài chính 2026.
Bối cảnh pháp lý và mục tiêu của dự thảo
Nhằm thực hiện Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ, Bộ Tài chính đã đưa ra dự thảo Thông tư hướng dẫn kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hoá. Văn bản này sẽ lấp đầy khoảng trống pháp lý hiện có trong lĩnh vực kế toán cho một loại tài sản mới, phức tạp và đang phát triển nhanh.
Khung pháp lý nền tảng
- Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025.
- Luật Kế toán đã được sửa đổi, bổ sung.
- Nghị quyết 05/2025/NQ-CP – chỉ đạo Bộ Tài chính chủ trì hướng dẫn và xử lý các vấn đề phát sinh.
Định nghĩa và phân loại tài sản mã hoá
Theo dự thảo, tài sản mã hoá không được xem là tiền, chứng khoán hay tài sản tài chính truyền thống. Chúng được xác định là “tài sản số có tài sản cơ sở là tài sản thực”, được kiểm soát bằng khóa riêng tư, có giá trị thị trường và chỉ giao dịch trên các sàn được cấp phép. Vì vậy, chúng sẽ được xếp vào nhóm tài sản đầu tư phi tài chính, tạo cơ sở cho việc lựa chọn khung kế toán phù hợp.
Giải pháp kế toán thận trọng
Dự thảo dựa chủ yếu trên Chuẩn mực kế toán Việt Nam (Thông tư 99/2025/TT‑BTC) và tham chiếu có chọn lọc các chuẩn mực quốc tế như IFRS. Việc phân loại sẽ linh hoạt, phụ thuộc vào mục đích nắm giữ và bản chất giao dịch, có thể ghi nhận dưới dạng:
- Hàng tồn kho.
- Tài sản vô hình.
- Nợ phải trả.
Nguyên tắc kế toán cho các nhóm chủ thể
1. Tổ chức cung cấp dịch vụ (sàn giao dịch, tự doanh, lưu ký, nền tảng phát hành)
Áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp, các tổ chức này phải tách riêng sổ sách, chứng từ cho tài sản mã hoá và tiền của khách hàng. Họ cần mở sổ chi tiết theo dõi từng khách hàng để đảm bảo tính minh bạch và giảm rủi ro pháp lý.
2. Hoạt động tự doanh tài sản mã hoá
Nguyên tắc hạch toán tương tự như kinh doanh chứng khoán, bao gồm việc trích lập dự phòng rủi ro. Doanh thu từ dịch vụ lưu ký, quản lý và chuyển giao tài sản sẽ được ghi nhận vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.
3. Tổ chức phát hành tài sản mã hoá
Tiền thu được từ việc phát hành sẽ được ghi nhận như một khoản vay, thay vì vốn chủ sở hữu hay doanh thu ngay tại thời điểm phát hành, nhằm phản ánh đúng bản chất tài chính của giao dịch.
4. Nhà đầu tư tổ chức trong nước
Hạch toán sẽ dựa trên nguyên tắc đầu tư tài chính, với việc phân loại tài khoản và phương pháp ghi nhận tùy thuộc vào mục đích đầu tư và thời gian nắm giữ. Hiện dự thảo chưa mở rộng hướng dẫn cho nhà đầu tư cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài.
Thủ tục rút gọn, không tạo gánh nặng hành chính
Vì tính chất thí điểm, Bộ Tài chính áp dụng quy trình rút gọn khi soạn thảo Thông tư. Văn bản tập trung vào các nguyên tắc kế toán cốt lõi, không yêu cầu thêm thủ tục hành chính mới và không phát sinh nghĩa vụ bổ sung về nhân sự hay tài chính cho các cơ quan quản lý.
Về kiểm toán, Thông tư không quy định chế độ riêng; các tổ chức sẽ tiếp tục tuân thủ Luật Kiểm toán độc lập hiện hành và thực hiện kiểm toán khi thuộc đối tượng bắt buộc.
Triển khai và tầm ảnh hưởng
Theo kế hoạch, Thông tư sẽ có hiệu lực từ năm tài chính 2026 và áp dụng trong suốt giai đoạn thí điểm thị trường tài sản mã hoá. Đây được xem là bước nền tảng, tạo ra một khung kế toán thống nhất, minh bạch cho một thị trường mới, đồng thời mở đường cho việc hoàn thiện thể chế trong các giai đoạn tiếp theo.
Hãy theo dõi các bản tin tiếp theo của Bộ Tài chính để nắm bắt những thay đổi quan trọng nhất trong lĩnh vực tài sản mã hoá.