Biến chứng bệnh sởi: Cảnh báo nguy cơ viêm phổi, viêm màng não và cách phòng ngừa

Việc chủ động tiêm vaccine sởi không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn ngăn chặn các biến chứng bệnh sởi nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não, đặc biệt đối với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.

Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm có xu hướng gia tăng theo mùa, sởi nổi lên như một mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Không đơn thuần là một đợt sốt phát ban, sởi có thể tiến triển thành những bệnh lý cấp tính đe dọa tính mạng nếu người bệnh không có miễn dịch hoặc không được can thiệp y tế kịp thời.

Sởi – “Sát thủ” lây lan nhanh qua đường hô hấp

Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi gây ra với khả năng phát tán cực kỳ mạnh mẽ. Đặc điểm nguy hiểm của loại virus này là khả năng lây lan qua đường hô hấp; chỉ cần hít phải dịch tiết từ mũi, họng của người bệnh phát tán trong không khí hoặc tiếp xúc trực tiếp, virus sẽ nhanh chóng xâm nhập vào cơ thể.

Thời gian ủ bệnh của sởi thường kéo dài từ 7-18 ngày (trung bình 10 ngày). Đáng chú ý, khả năng lây nhiễm bắt đầu từ 5 ngày trước khi phát ban và kéo dài đến 5 ngày sau đó. Điều này khiến việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn vì người bệnh có thể phát tán virus ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng điển hình.

Câu chuyện của chị Bùi Tú Quỳnh (Long Biên, Hà Nội) là một ví dụ điển hình về sự chủ động. Nhận thức được rủi ro khi mắc sởi trong thai kỳ có thể gây ảnh hưởng nặng nề đến thai nhi, chị đã chọn tiêm phòng để tạo “lá chắn” an toàn cho cả mẹ và con trước khi bắt đầu hành trình làm mẹ.

Nhận diện dấu hiệu sởi: Đừng chủ quan với những triệu chứng nhẹ

Một trong những lý do khiến sởi dễ bùng phát thành dịch là do giai đoạn đầu thường bị nhầm lẫn với cảm cúm hoặc sốt phát ban thông thường. Các biểu hiện ban đầu bao gồm sốt nhẹ, viêm đường hô hấp và viêm kết mạc.

Tuy nhiên, đối với các trường hợp điển hình, bệnh sẽ diễn tiến theo lộ trình:

• Giai đoạn khởi phát: Sốt cao liên tục, ho, chảy nước mũi, mắt đỏ. Đặc biệt, sự xuất hiện của hạt Koplik (những chấm trắng nhỏ) trong niêm mạc miệng là dấu hiệu đặc trưng để chẩn đoán sởi.
• Giai đoạn phát ban: Sau 3-4 ngày sốt cao, ban đỏ xuất hiện lần lượt từ sau tai, gáy, mặt, sau đó lan dần xuống thân mình và tứ chi.
• Giai đoạn hồi phục: Khi ban mọc hết toàn thân, nhiệt độ cơ thể giảm dần, ban nhạt màu, bong vảy và để lại vết thâm trước khi biến mất hoàn toàn.

Cảnh báo từ chuyên gia: Những biến chứng nguy hiểm không thể xem thường

Theo thống kê quý I/2026 của Bộ Y tế, cả nước đã ghi nhận tới 2.430 trường hợp sốt phát ban nghi sởi. Con số này là lời cảnh báo về mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh.

Trao đổi về vấn đề này, Bác sĩ Lường Quốc Đại – Trưởng Trung tâm Tiêm chủng VNVC Icon4 Cầu Giấy nhấn mạnh rằng sởi không chỉ dừng lại ở phát ban. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nặng nề:

• Viêm phổi: Biến chứng thường gặp nhất và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em mắc sởi.
• Viêm màng não: Gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, có thể để lại di chứng vĩnh viễn.
• Nhiễm khuẩn huyết: Tình trạng nhiễm trùng máu nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Đặc biệt đối với phụ nữ mang thai, bác sĩ Đại cảnh báo rủi ro cực cao về dị tật thai nhi, sảy thai hoặc tử vong. Vì vậy, tiêm phòng trước khi mang thai là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ thế hệ tương lai.

Chiến lược phòng ngừa sởi toàn diện cho cộng đồng

Để ngăn chặn sự lây lan của sởi, chúng ta cần phối hợp giữa biện pháp y tế dự phòng và thói quen sinh hoạt hằng ngày:

1. Tiêm vaccine: Đây là biện pháp hiệu quả và an toàn nhất. Trẻ em cần được tiêm chủng đúng lịch; người lớn chưa có miễn dịch hoặc phụ nữ chuẩn bị mang thai nên chủ động tiêm bổ sung.
2. Vệ sinh cá nhân: Luôn đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
3. Quản lý môi trường: Giữ nhà cửa thông thoáng, vệ sinh sạch sẽ không gian sống.
4. Cách ly y tế: Khi phát hiện người mắc bệnh, cần cách ly ngay lập tức để tránh lây lan cho những người xung quanh, đặc biệt là người có hệ miễn dịch yếu.

Lời khuyên chuyên gia: Đừng đợi đến khi dịch bùng phát mới đi tìm vaccine. Việc xây dựng hàng rào miễn dịch cộng đồng thông qua tiêm chủng là cách duy nhất để loại bỏ hoàn toàn nỗi lo về sởi và các biến chứng nguy hiểm đi kèm.

Bạn hoặc người thân đã tiêm đủ liều vaccine sởi chưa? Hãy liên hệ với các cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn lịch tiêm chủng phù hợp!