Nội dung chính
AI mở ra kỷ nguyên mới cho âm nhạc Việt
AI đang biến đổi toàn bộ chuỗi giá trị của ngành công nghiệp âm nhạc, từ sáng tác tới phát hành. Từ những bản remix trên TikTok thu hút hàng triệu lượt xem đến các cuộc tranh luận căng thẳng về bản quyền, câu hỏi lớn vẫn còn: chúng ta đang bước vào thời kỳ hoàng kim hay đang rơi vào sự suy tàn của tính nguyên bản?
Thị trường âm nhạc và tiềm năng tài chính của AI
Theo báo cáo mới nhất của Market.us và Goldman Sachs, thị trường âm nhạc toàn cầu có liên quan tới AI được định giá 6,65 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến tăng gấp 10 lần trong vòng 10 năm tới. Ở mức này, các công cụ như Suno và Udio có thể tạo ra một bài hát hoàn chỉnh – lời, giai điệu, giọng hát – chỉ trong vài phút.
Deezer ước tính có tới 50.000 bản nhạc do AI tạo ra được tải lên mỗi ngày, tạo áp lực lớn lên các nền tảng phân phối. Tại Việt Nam, khoảng 60% nhạc sĩ đã bắt đầu sử dụng AI cho các tác vụ hỗ trợ như tách beat, xử lý âm thanh hoặc lên ý tưởng.
AI vs. cảm xúc nghệ sĩ: Hai chiều sâu khác nhau
AI vượt trội về tốc độ và chi phí. Một bản hòa âm thường mất nhiều ngày, thậm chí hàng tuần để hoàn thiện; AI có thể trả lời trong vòng vài phút với chi phí tối thiểu. Nhờ vậy, AI chiếm ưu thế trong các phân khúc nhạc quảng cáo, nhạc nền video ngắn, hay nhạc thiền, lo‑fi – nơi yêu cầu tốc độ và tính ứng dụng hơn là chiều sâu nghệ thuật.
Nhưng khi nói đến cảm xúc thực sự, AI còn hạn chế. Thuật toán chỉ dựa vào thống kê, không có trải nghiệm sống, không thể truyền tải những câu chuyện cá nhân sâu sắc mà khán giả thường cảm nhận khi một ca khúc “đánh vào tim”.
Bản quyền và thách thức pháp lý
Những mô hình như Suno và Udio được huấn luyện trên hàng triệu bản nhạc có bản quyền mà thường không có sự đồng ý của tác giả. Tại Việt, nghệ sĩ đã lên tiếng lo ngại về việc “công trí” của mình bị khai thác để nuôi lớn các thuật toán. Dù Quốc hội đã sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ, vẫn chưa có hướng dẫn chi tiết cho việc sử dụng dữ liệu âm nhạc trong AI.
Định hướng cộng sinh: AI như công cụ, không phải kẻ thay thế
Để AI không trở thành “đầu rút” cho âm nhạc, chúng ta cần một chiến lược cân bằng:
- Với nghệ sĩ: Định vị AI là trợ lý sáng tạo – giúp tạo beat, lọc tạp âm, hoặc đưa ra gợi ý lời bài hát, từ đó nghệ sĩ có thể tập trung vào “hồn” của tác phẩm.
- Với khán giả: Nâng cao giáo dục nghe – giúp họ nhận diện được giọng thật và giọng AI, tránh rơi vào bẫy nội dung giả mạo.
- Với nền tảng phát hành: Áp dụng nhãn “AI‑generated” hoặc “AI‑assisted” để đảm bảo tính minh bạch và tôn trọng người tiêu dùng.
Nhờ sự minh bạch, người nghe sẽ có quyền lựa chọn: thưởng thức cảm xúc chân thực của một con người hay tận hưởng giai điệu nhanh gọn do máy móc tạo ra.
Kết luận
AI trong âm nhạc không phải là trào lưu nhất thời mà là xu hướng tất yếu. Nếu chúng ta đặt ra luật chơi hợp lý ngay hôm nay, AI có thể tôn vinh bản sắc âm nhạc Việt và đưa nó ra thế giới thay vì nhấn chìm thị trường trong những giai điệu vô hồn.
PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long